२.१ भौगोलिक स्थान
केदारस्युँ गाउँपालिका बझाङ जिल्लाको ऐतिहासिक, धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको स्थानीय तह हो। यस क्षेत्रको सामाजिक तथा सांस्कृतिक विकास स्थानीय परम्परा, धार्मिक आस्था, कृषि तथा पशुपालनमा आधारित जीवनशैलीसँग जोडिएको पाइन्छ। प्राचीनकालदेखि नै यहाँका समुदायले आफ्ना मौलिक भाषा, भेषभूषा, संस्कार, चाडपर्व तथा परम्परालाई संरक्षण गर्दै आएका छन्। नेपालमा स्थानीय स्वशासन प्रणालीको विकाससँगै यस क्षेत्रका प्रशासनिक संरचनाहरू पनि समयअनुसार परिवर्तन हुँदै आएका छन्। स्थानीय तह पुनःसंरचनापूर्व केदारस्युँ क्षेत्र विभिन्न गाउँ विकास समितिहरूअन्तर्गत रहेको थियो। नेपालको संविधान, २०७२ बमोजिम स्थानीय तह पुनःसंरचना भएपछि वि.सं. २०७३ सालमा साविकका स्थानीय निकायहरूलाई समायोजन गरी हालको केदारस्युँ गाउँपालिका गठन गरिएको हो। गाउँपालिकालाई प्रशासनिक रूपमा ९ वटा वडामा विभाजन गरिएको छ।
२.२ ऐतिहासिक पहिचान नामांकन
२.२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि केदारस्युँ गाउँपालिका बझाङ जिल्लाको ऐतिहासिक, धार्मिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको क्षेत्र हो। यस क्षेत्रमा परम्परागत बस्ती, स्थानीय धार्मिक स्थल, मठमन्दिर, जात्रा, मेलापर्व तथा मौलिक संस्कृतिहरूको लामो इतिहास रहेको छ। स्थानीय समुदायको जीवनशैली कृषि, पशुपालन, वन तथा प्राकृतिक स्रोतसँग निकट रूपमा जोडिएको पाइन्छ। नेपालमा संघीय शासन प्रणाली लागू भएपछि नेपालको संविधान, २०७२ को व्यवस्था अनुसार स्थानीय तहको पुनःसंरचना गरिएको थियो। सोही प्रक्रियाअन्तर्गत साविकका स्थानीय निकायहरूलाई समायोजन गरी हालको केदारस्युँ गाउँपालिका गठन गरिएको हो। स्थानीय तहको स्थापना भएपछि गाउँपालिकाले स्थानीय स्तरमा योजना निर्माण, पूर्वाधार विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, सामाजिक सुरक्षा तथा नागरिक सेवा प्रवाहलाई संस्थागत रूपमा अगाडि बढाउँदै आएको छ।
२.३ राजनीतिक स्थिति
२.३ राजनीतिक स्थिति केदारस्युँ गाउँपालिका नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेश अन्तर्गत बझाङ जिल्लामा अवस्थित स्थानीय सरकार हो। नेपालको संविधान, २०७२ तथा स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ अनुसार गाउँपालिकाले स्थानीय शासन, सेवा प्रवाह, योजना तर्जुमा तथा कार्यान्वयन, पूर्वाधार विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, पशुपालन, वातावरण संरक्षण, विपद् व्यवस्थापन तथा सुशासन सम्बन्धी कार्यहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। गाउँपालिकामा निर्वाचित अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, वडा अध्यक्ष तथा वडा सदस्यहरूबाट स्थानीय सरकार सञ्चालन भइरहेको छ। गाउँसभामार्फत स्थानीय नीति, योजना, कार्यक्रम तथा बजेट तर्जुमा गरी गाउँपालिकाको समग्र विकास तथा नागरिक सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउने कार्य गरिन्छ। गाउँपालिकाका ९ वटा वडामार्फत स्थानीय स्तरमा प्रशासनिक तथा विकाससम्बन्धी सेवाहरू प्रदान गरिँदै आएका छन्।
२.४ धरातलीय अवस्था
२.४ धरातलीय अवस्था केदारस्युँ गाउँपालिका मुख्यतः पहाडी भू–भागमा अवस्थित रहेको छ। यहाँको भू–बनोटमा अग्ला–होचा डाँडाकाँडा, भिरालो जमिन, खोँच, खोल्सा, नदी तथा खेतीयोग्य भू–भागहरू पाइन्छन्। विभिन्न उचाइमा फैलिएको भूगोलका कारण गाउँपालिकाभित्र स्थानअनुसार हावापानी तथा वनस्पतिमा विविधता पाइन्छ। वर्षायाममा पर्याप्त वर्षा हुने तथा हिउँदमा चिसो मौसम रहने यस क्षेत्रमा कृषि, वन, जडीबुटी तथा प्राकृतिक स्रोतको विकासको सम्भावना रहेको छ। भिरालो भू–बनोटका कारण केही क्षेत्रमा पहिरो, भू–क्षय तथा वर्षाजन्य विपद्को जोखिमसमेत रहने गर्दछ। ग्रामीण सडक, सुरक्षित बस्ती विकास तथा भू–संरक्षणका कार्यक्रमहरू यस क्षेत्रको दिगो विकासका लागि महत्वपूर्ण रहेका छन्।
२.५ प्राकृतिक सम्पदा
२.५ प्राकृतिक सम्पदा केदारस्युँ गाउँपालिका प्राकृतिक स्रोत तथा जैविक विविधताले सम्पन्न क्षेत्र हो। यहाँ वनजंगल, प्राकृतिक पानीका मुहान, खोलानाला, कृषि भूमि, चरन क्षेत्र तथा विभिन्न प्रकारका वनस्पति पाइन्छन्। स्थानीय वन क्षेत्रमा सल्ला, उत्तिस, बाँझ, काफल लगायत पहाडी क्षेत्रमा पाइने विभिन्न प्रजातिका वनस्पति तथा रुखहरू पाइन्छन्। स्थानीय खोलानाला तथा पानीका मुहानहरू खानेपानी, सिँचाइ तथा अन्य घरेलु प्रयोजनका महत्वपूर्ण स्रोत हुन्। वन तथा प्राकृतिक स्रोतले स्थानीय समुदायलाई घाँस, दाउरा, काठ, जडीबुटी तथा अन्य वनजन्य उत्पादन उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। यी प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण, दिगो उपयोग तथा वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्नु गाउँपालिकाको दीर्घकालीन विकासका लागि महत्वपूर्ण रहेको छ।
२.६ सांस्कृतिक उत्कृष्टता
२.६ सांस्कृतिक उत्कृष्टता केदारस्युँ गाउँपालिका धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक विविधताले सम्पन्न गाउँपालिका हो। यहाँ विभिन्न जातजाति, भाषा, धर्म, परम्परा तथा संस्कृतिका समुदायहरूको बसोबास रहेको छ। स्थानीय समुदायले आफ्ना परम्परागत संस्कार, भेषभूषा, खानपान, लोकगीत तथा लोकनृत्यलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्। दशैं, तिहार, गौरा, माघे सङ्क्रान्ति, होली तथा विभिन्न स्थानीय पर्व र जात्राहरू विशेष उत्साहका साथ मनाइन्छन्। विशेषगरी सुदूरपश्चिमको मौलिक पहिचान बोकेको देउडा गीत तथा नृत्य यहाँको सांस्कृतिक जीवनको महत्वपूर्ण पक्ष हो। धार्मिक स्थल, स्थानीय मेला, जात्रा तथा परम्परागत संस्कारहरूले गाउँपालिकाको सांस्कृतिक पहिचानलाई थप समृद्ध बनाएका छन्।
२.७ विकास सम्भावनाहरू
२.७ विकास सम्भावनाहरू केदारस्युँ गाउँपालिकामा कृषि, पशुपालन, फलफूल तथा तरकारी खेती, वन व्यवस्थापन, जडीबुटी, पर्यटन, घरेलु तथा साना उद्योग र जलस्रोतको क्षेत्रमा विकासका पर्याप्त सम्भावना रहेका छन्। आधुनिक तथा व्यावसायिक कृषि प्रणालीको विस्तार, उन्नत बीउबिजनको प्रयोग, सिँचाइ सुविधाको विकास तथा कृषि उत्पादनको बजारीकरणमार्फत स्थानीय आयआर्जन वृद्धि गर्न सकिने सम्भावना रहेको छ। बाख्रा, गाईभैंसी तथा कुखुरापालनलाई व्यावसायिक बनाउँदै दुग्ध तथा मासु उत्पादन वृद्धि गर्न सकिन्छ। प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक स्थल तथा स्थानीय संस्कृतिको संरक्षण र प्रचारप्रसार गरी ग्रामीण, धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनको विकास गर्न सकिने सम्भावना पनि रहेको छ।
२.८ सदस्यता उत्पाद
२.८ प्रमुख उत्पादन केदारस्युँ गाउँपालिकाको प्रमुख आर्थिक आधार कृषि तथा पशुपालन हो। यहाँ मकै, गहुँ, धान, कोदो, फापर, आलु, दलहन, तरकारी तथा विभिन्न प्रकारका फलफूल उत्पादन गरिन्छ। स्थानीय हावापानी तथा भू–बनोटअनुसार फलफूल तथा मौसमी र बेमौसमी तरकारी खेती विस्तार गर्ने सम्भावना रहेको छ। पशुपालनतर्फ बाख्रा, गाई, भैंसी तथा कुखुरापालन स्थानीय परिवारको आयआर्जनका महत्वपूर्ण माध्यम हुन्। त्यसैगरी मौरीपालन, वनजन्य उत्पादन, जडीबुटी तथा स्थानीय सीपमा आधारित घरेलु उत्पादनलाई व्यावसायिक रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना रहेको छ।
२.९ मानव विकास सूचकांक
२.९ मानव विकास सूचकांक केदारस्युँ गाउँपालिकाले शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी, सरसफाइ, सामाजिक सुरक्षा, रोजगारी तथा आर्थिक अवसरमा नागरिकको पहुँच विस्तार गर्दै मानव विकासको स्तर सुधार गर्ने प्रयास गर्दै आएको छ। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ का उपलब्ध तथ्याङ्कअनुसार गाउँपालिकामा ५ वर्ष वा सोभन्दा माथिको जनसंख्याको साक्षरता दर करिब ७१.९ प्रतिशत रहेको छ। विद्यालय शिक्षामा पहुँच, स्वास्थ्य सेवा, मातृ तथा शिशु स्वास्थ्य, पोषण, सुरक्षित खानेपानी तथा सरसफाइको विस्तार मानव विकासका महत्वपूर्ण क्षेत्र हुन्। महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति, विपन्न तथा पछाडि परेका समुदायको सामाजिक तथा आर्थिक सशक्तीकरणका कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिई समावेशी विकासलाई अगाडि बढाउन सकिन्छ।